او نه قرآن را تفسير كرده و نه مراد از فرعون در آيه را نفس فرمان دهنده به بدى قرار داده و نه منظور از موسى و هارون را هر انسان خردمند حكيم دانسته است ، بلكه با پندگيرى و متذكّر شدن از محتواى آيه ، اين معنا به مناسبت ، به ذهنش خطور كرده است . امام حافظ ، تقى الدين ابن الصلاح در فتواهاى خود - كه دربارهء سخنان صوفيه از او پرسيده شده بود - مىگويد : « گمان ما نسبت به افراد مورد اعتماد آنان چنين است كه اين گونه مطالب آنان ، تفسير آيه يا شرح واژگان قرآن كريم نيست ؛ چرا كه اگر اين گونه مىبود ، آنان نيز شيوهء باطنيه را پيموده بودند . مطالب آنان جنبهء تنظير و تمثيل براى آيات قرآن دارد ؛ كه هر چيز با نظير خود يادآورى مىگردد ؛ مانند مبارزهء با نفس كه از آيهء كريمهء « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ » « 1 » برداشت شده است . گويا گفته است : به مبارزه با نفس و كافرانى كه نزديك ما هستند ، فرمان يافتيم . با اين حال ، كاش آنان در اين كار سهل انگارى نمىكردند تا مايهء ابهام و اشتباه نشود . » « 2 » مقصود وى اين است كه آن‌چه آنان در اين باره مىگويند ، تفسير يا تأويل آيه نيست ، بلكه صرفاً مفهومى است كه از باب تداعى معانى ، از مطلبى ديگر به ياد مىآيد ؛ بدين سان كه هنگام تلاوت آيات يا گوش فرادادنِ همراه با توجه و حضور قلب ، خطوراتى كه نفحات قدسى ملكوتى است ، به ذهن آنان خطور مىكند . بنابراين آنها هنگام گوش فرادادن به پيام عام آيه ، به خويشتن باز مىگردند و درون خويش ، كافرى سركش مىيابند كه به آنان نزديك‌تر و از كافران دور دست ، خطرناك‌تر است ؛ به گونه‌اى كه پيش از نبرد با ديگر كفار ، بايد به مبارزه با آن برخاست . اين ، در حقيقت ، عمل به قياس اولويت در منطق عقل رشيد است .

--> ( 1 ) . توبه ( 9 ) 123 : « اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، با كافرانى كه مجاور شما هستند ، كارزار كنيد . » ( 2 ) . بنگريد به : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 10 ، ص 448 و 449 ، به نقل از فتاوى ابن الصلاح ، ص 29 . ( ذهبى ، ج 2 ، ص 368 ) .